‘wie mijn woorden hoort en ze doet’

Anton Wollenek – De Bergrede, icoon, Baden, Oostenrijk

‘Wie mijn woorden hoort en ze doet’ is een terugkerend refrein in de Bergrede van Jezus (te vinden in Matteüs 5-7). Daarbij gaat over zaken als: niet oordelen, geven in plaats van nemen, de ander behandelen zoals je zelf behandeld zou willen worden. Ware woorden waar ik mij ook weleens door heb laten ontmoedigen. Zo van: ‘Het gaat me echt niet lukken om dit in praktijk brengen. Deze ethiek gaat mijn beperkte menselijke mogelijkheden te boven’. Inmiddels kijk ik er anders tegenaan. Het gaat hier volgens mij niet om een gebod dat ogenblikkelijk, van het ene op het andere moment, vervuld moet worden, maar om een aansporing om je op een leerweg te begeven waarop je al doende leren mag, ook en met name van je fouten. ‘Geef niet op’, zo hoor ik het nu,’ maar blijf het proberen, en blijf daarom ook bezig met woorden van wijsheid zoals in de Bergrede gegeven’.

Deze woorden aan jou opgedragen, hier en heden prent ze in je hart, berg ze in het binnenst van je ziel, leer ze aan je kinderen. Herhaal ze, thuis en onderweg, waar je ook bent, als je slapen gaat en als je opstaat, deze woorden aan jou toevertrouwd, zo klinkt het in Joodse Bijbel, de Thora (Deuteronomium 6:6).
Natuurlijk behandelen we niet altijd iedereen zoals we zelf behandeld zouden willen worden. In de haast van het leven maken we fouten. Een verkeerd woord is zo gezegd, een oordeel zo geveld. Maar we kunnen wel, in plaats van zonder enige reflectie door te hollen naar de volgende blunder, even omkijken naar wat we hebben aangericht. Misschien had het anders gekund, een beetje voorzichtiger, wat meer doordacht. En misschien kun je met een beetje goede wil je fout nog herstellen, het goedmaken, je excuus aanbieden. Mensen kunnen leren van hun daden. Dat vermogen hebben we. We kunnen groeien in mens-zijn, groter en menselijker worden.
Maar dan moeten we onszelf niet ongecontroleerd uitleveren aan alle machten en krachten die er rondwaren. Boos worden is één, maar tekeer gaan is twee, en als dat wel gebeurt, en vaker dan één keer, dan moet je er toch eens goed naar kijken. Een echtscheiding – Jezus spreekt daar ook over – is soms onvermijdelijk, maar een vechtscheiding is foute boel. Daar komen echt alleen maar slachtoffers van. En zo kun je door gaan.
‘Jullie moeten het gaan doen’, zegt Jezus in de Bergrede, ‘want anders gebeurt het niet’ ‘Maar het is niet eenvoudig’, zegt hij er meteen achter aan. ‘Je moet door een nauwe poort en slechts weinigen weten die te vinden’. Je bedenkt niet uit jezelf hoe het moet. Je moet het leren, je moet in de leer, naar het leerhuis zouden de Joden zeggen. En je moet oefenen, oefenen en oefenen. Anders lukt het niet.
We huiveren in deze dagen voor ‘America first’ en ‘eigen volk eerst’. We kijken met zorg naar de ontwikkelingen in de wereld en in Europa. Maar hoe we het ook wenden of keren, het begint altijd weer bij onszelf, bij onze eigen hardnekkige neiging tot ‘ik eerst’. Daar zit de angel.
Jezus doet in de Bergrede een voortdurende oproep om niet je eigen belang zo ver door te voeren dat een ander daar slachtoffer van wordt. Hij roept op om steeds naar een derde mogelijkheid te zoeken. Als je geslagen wordt, kun je wegkruipen of terugslaan, maar je kunt ook de andere wang toekeren. Als je onrecht wordt aangedaan, kun je er een rechtszaak van maken en de ander tot de laatste cent uitmelken, maar je kunt ook eerder stoppen. Je hoeft niet eindeloos door te procederen. Er is ook nog zoiets als ‘genoeg’ en ‘genade’. Doe eens iets onverwachts, strooi er iets goeds in, en zowaar: het kan zomaar de hele zaak veranderen. En zo niet, schud het stof van je voeten en ga verder. Dat kan ook nog altijd. Er zijn legio mogelijkheden als je een beetje losser komt te staan van je eerste emoties en je eigen gelijk. En dat kun je leren.
Zeker in stormachtige tijden, zoals de onze, komt het erop aan dat je oplet, alert bent, om te beginnen op jezelf. Wees vriendelijk, blijf aardig, laat je niet gaan, schreeuw niet mee, maar ‘prent de woorden in je hart en in je ziel’ en oefen ermee.
Tenslotte gaat om iets heel groots en kostbaars: om onze menselijke samenleving en de toekomst daarvan.
Ik besluit met een citaat van Hein Jan van Ogtrop, waaraan ik me graag verbind:
‘De Bergrede is een wensbeeld dat te verwezenlijken is, een realistische utopie, die niet op papier hoeft te blijven staan als mensen de moed opbrengen om over hun eigen beperkingen heen te stappen, boven zichzelf uit te stijgen, om groter en menselijker te worden in de onvermoeibare navolging Gods die in het jodendom als het allerheiligste gebod wordt beschouwd’.’

Toos Wolters
predikant van de Johannescentrumgemeente te Utrecht
maart 2017

2 reacties:

  1. Alice Zuidema-van der Stelt

    Mooie uitleg! Elke dag weer opnieuw oefenen/leren. Zo ervaar ik deze tekst ook!

  2. Het geloof is de zekerheid van de dingen die je hoopt, en het bewijs van de dingen die je niet ziet..
    Wat mooi onder woorden gebracht van iets wat zo moeilijk onder woorden te brengen is..
    Vandaag , 18 juni 2017 , naar de dienst in de Oranjekapel geweest. Voor t eerst sinds een lange , lange tijd.. Hoewel ik als gemeente-lid sta geregistreerd kon ik de weg maar niet vinden..
    Tja wat moet ik er van zeggen , t was wat ik er van hoopte en t bewijs van iets wat niet is te zien..
    Dat God nog steeds bestaat , dat er nog steeds mensen zijn die t geloof ‘doen’ , dat er nog steeds mensen zijn die hieraan gestalte geven..én dat ik er nog steeds aan mag schuiven , ja aan zou moeten schuiven , want niet door englen kracht komt uit dit aardse dal , een nieuwe wereld voort waar vrede heersen zal ( tekst uit t slotlied ) .
    Zeker geraakt door de woorden van de voorgangster , de liturgie en ‘de boodschap’ (alsmede door de blogs van ds. Wolters ) en niet in t minst door de mensen daar aanwezig die nog steeds gemeente durven en willen zijn !
    dankjulliewel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.