Op zoek naar meer verbondenheid

“Mensen zijn nadrukkelijk op zoek naar meer verbondenheid”

Met die woorden eindigde de Vlaamse psychoanalyticus, maatschappijcriticus en schrijver Paul Verhaeghe zijn bijdrage aan het programma Buitenhof van 23 december 2018. Het thema was ‘eenzaamheid’. Zoals presentatrice Diana Matroos ter inleiding opmerkte, wijst onderzoek uit dat Nederland een van de gelukkigste landen ter wereld is, en toch zegt een op de drie Nederlanders eenzaam te zijn. Hoe kan dat? Zowel Paul Verhaeghe als zijn gesprekspartner, de hoogleraar empowerment van kwetsbare ouderen Anja Machielse, droegen daarvoor een aantal redenen aan. De belangrijkste daarvan is volgens hen dat de vroegere bijna organische sociale verbanden, het dorp, de straat, de buurt en ook de kerk, zijn verdwenen. Een halve eeuw geleden functioneerden die allemaal nog volop, maar ondertussen is de individualisering, die zeker nodig was en veel goeds heeft gebracht, zover doorgevoerd dat mensen eigenlijk niet meer weten hoe ze in verbondenheid met elkaar kunnen leven. Daar moeten nieuwe manieren voor worden ontdekt, luidde de conclusie.

Nu ben ik een van die mensen die het door de jaren heen uitgehouden heeft in de kerk. Vaak met vreugde, soms ook met moeite. Toch heb ik mij altijd gerealiseerd, dat een geloofsgemeenschap naast vele beperkingen ook iets heel kostbaars in zich heeft. Mensen die elkaar niet hebben uitgekozen, die geen familie van elkaar zijn en ook geen vrienden, komen regelmatig samen en ervaren in hun gezamenlijke gerichtheid op het goddelijke een bijzondere verbondenheid. Vijftig jaar geleden ging dat, zoals in die tijd gebruikelijk, gepaard met sociale controle, dogma’s en regels. Dat die niet bestand waren tegen het opkomende vrijheidsdenken, spreekt vanzelf. Maar het voorzag wel in een soort ‘dak boven het hoofd’. Je hoorde ergens bij, je sprak dezelfde taal, je deelde idealen en dromen, en je wist ’zo zijn onze manieren’. Nog altijd pik ik mensen uit mijn al lang niet meer bestaande synodaal gereformeerde kerk er bijna op eerste gezicht uit. In negen van de tien gevallen klopt het. Zo diep zit het dus.

Ook aan de kerk is de individualisering niet voorbijgegaan, niet voor wie gingen, maar ook niet voor wie bleven. Er is in de loop van de jaren veel veranderd. Er kan op verschillende plekken van alles wat vroeger nooit gekund zou hebben. Er is veel meer ruimte voor diversiteit. Er is lucht om in en uit te ademen. Maar hoe zit het met het gemeenschapsgevoel?

Ik prijs mij gelukkig dat ik inmiddels al weer heel wat jaren mag werken in een kerkelijke gemeente waar vrijheid van denken het uitgangspunt is. De bijbelse verhalen worden er nog altijd bestudeerd, maar niet langer om sluitende systemen te onderbouwen. Ze functioneren veel meer als inspiratiebron, bedoeld om het leven en samenleven te doordenken en te doorlichten. Ze vormen een aanleiding tot reflectie op wie wij als mensen zijn en willen zijn. Ze zijn in die zin vooral hulpmiddelen op onze reis de toekomst in.
En wonderwel ervaar ik ook nu (weer of nog steeds?) de vreugde van het gezamenlijk hiermee bezig zijn. Het schept een band, niet langer knellend, maar vooral warm, hartelijk en ondersteunend. Het doet me inzien dat ook de gemeenschap, in ieder geval de onze, is mee geëvolueerd.

Zou dat te maken hebben met het feit dat we steeds meer zijn gaan beseffen dat ons uiteindelijke doel inclusief en grensoverschrijdend is. De nieuwe, betere wereld, die ons voor ogen staat, zal er zijn voor iedereen, hoe verschillend ook, of hij zal er niet zijn. Ook zijn we ons gaan realiseren dat het nog wel even zal duren voordat het zover is. We zullen dus geduld moeten betrachten en lange adem moeten ontwikkelen. En in de tussentijd kunnen we rustig aan onszelf werken om ons op die nieuwe wereld voor te bereiden. Want het visioen oefent nu eenmaal vanuit de toekomst invloed op ons uit. Het scherpt ons terwijl we onderweg zijn.
En soms, heel wonderlijk, zie ik het al een beetje waar worden. Zomaar in onze eigen kerkgemeenschap. We nemen elkaar niet meer zo de maat. We vliegen niet meer zo snel tegen elkaar op. We houden het langer en rustiger met elkaar uit. Dat valt me op.

Zou dan toch vanuit de storm van de individualisering een nieuw en gelouterd gemeenschaps-gevoel aan de dag beginnen te treden? Als het al zichtbaar wordt in de kerk, waar zo vaak zo fel om de waarheid is gevochten, dan is het ongetwijfeld op veel meer plaatsen te vinden. Nieuwe vormen van verbondenheid, die volgens Verhaeghe en Machielse zo hard nodig zijn, ze zijn er al voor wie goed om zich heen kijkt.
Dat voedt de hoop dat de Nederlanders in de toekomst behalve gelukkig ook minder eenzaam zullen zijn. En alsjeblieft niet alleen de Nederlanders, maar zo veel mogelijk mensen wereldwijd.

Toos Wolters, predikant

2 reacties:

  1. Mooi Toos!
    Zo ervaar ik dit ook. Heel bijzonder mooie ontmoetingen met mensen om me heen die geen familie zijn, maar wel heel warm en liefdevol zijn, verbindend zijn! Waar je mee kunt sparren over levensvragen.
    Nieuwsgierig zijn naar elkaar en elkaar niet buitensluiten omdat je een andere mening hebt.
    Dat je mag zijn wie je bent. Dat je openstaat voor anderen en er ook van wil leren.
    Bedankt voor je mooie blog.
    💞

Laat een reactie achter op Toos Wolters Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.