Mythen, bijbelverhalen en tentamenbriefjes

Soms springen boeken zomaar uit je boekenkast. Dat gebeurde mij dat met een klein boekje van Karen Armstrong met als titel Mythen, een beknopte geschiedenis. Ik moet het nog lezen maar ik werd al bij eerste aanblik getroffen door een inleidende alinea waarmee dit boekje wordt aangekondigd als de eerste van een reeks. Ik weet dus niet zeker of dat wat mij zo trof wel van Karen Armstrong zelf is of van de uitgever. Maar in feite doet dat er niet zoveel toe. Dit is wat er staat:

‘Mythen zijn universele en tijdloze verhalen die ons bestaan weerspiegelen en deze vormgeven – ze onderzoeken onze hartstochten, onze angsten en onze verlangens en voorzien ons van vertellingen die ons eraan herinneren wat het betekent mens te zijn.’

Toen ik dat las, dacht ik: ‘Als ik hier het woord ‘mythen’ nu eens verander in ‘Bijbelverhalen’. Hoe zou dat klinken?’ Zo gedacht, zo gedaan: ‘Bijbelverhalen zijn universele en tijdloze verhalen die ons bestaan weerspiegelen en deze vormgeven – ze onderzoeken onze hartstochten, onze angsten en onze verlangens en voorzien ons van vertellingen die ons eraan herinneren wat het betekent mens te zijn.’
Ik vind het eerlijk gezegd een vondst. Het schept ruimte ten opzichte van de historische bijbelopvatting die we toch ongemerkt nog vaak hanteren. Het brengt ons op een andere laag, een dieper niveau. Wel zou ik de laatste zin een beetje willen uitbreiden. Alleen de mens noemen volstaat volgens mij niet. Het zou zoiets moeten worden als ‘vertellingen die ons eraan herinneren wat het betekent mens te zijn in het grote verband van al wat is.’ En dat grote verband kun je dan als je wilt ‘God’ noemen.

Eenmaal zover vallen er een paar dingen op. Ten eerste het universele en tijdloze. Dat verklaart waarom zulke verhalen, dus ook Bijbelverhalen, altijd actueel blijven. Ze raken aan de essentie van het menselijke bestaan en zijn en blijven daarom boeiend, ook voor niet-gelovigen. Het tweede is dat ze ons bestaan weerspiegelen én vormgeven. Verhalen die het bestaan weerspiegelen, maken het mogelijk om even van een afstand naar jezelf kijken: ‘Goh, zo ben ik dus ook. Interessant.’ En die herkenning kan ons vervolgens helpen om wat beter zicht te krijgen op wat er gaande is. Maar nog spannender is dat ze dus ook kunnen bijdragen aan de vormgeving van ons bestaan. Dat is toekomstgericht en rechtvaardigt de conclusie dat het wel degelijk uitmaakt met welke verhalen wij verkiezen te leven. Want ze hebben invloed en kunnen bepalend zijn voor ons doen en laten.

Er schoot me een leuk voorbeeld te binnen uit mijn persoonlijke leven. In het voorlaatste jaar van mijn psychosynthese-opleiding ben ik een paar maanden gestopt met het doen van tentamens en wat daar zoal bij hoort. Je kon de opleiding ook volgen zonder uiteindelijk examen te doen. Dan kreeg je geen diploma, maar had je toch een mooie persoonlijke vormingsweg afgelegd. Ik had er in die tijd moeite mee om de studie te combineren met mijn fulltime predikantswerk en misschien was dit, zo dacht ik, wel een oplossing. Het beviel wel, maar toch ook niet. Ik voelde me inderdaad van een last bevrijd, maar begon ook iets te missen. Toen vroeg op een ochtend een docent aan onze groep of iedereen die wilde deelnemen aan een volgend tentamen zich daarvoor wilde aanmelden middels het inleveren van een tentamenbriefje. ‘Heeft iedereen zijn tentamenbriefje ingeleverd?’ Ik hoor het hem nog zeggen. Op dat moment wist ik dat die vraag ook aan mij gesteld werd. Maar ik wilde toch niet weer in dat keurslijf van tentamens doen en cijfers halen en al het werk wat daarbij hoorde, terecht komen? Ik voelde me aangesproken en ik sputterde tegen. Ineens moest denken aan het verhaal van Mozes die ook een opdracht kreeg en toen allerlei bezwaren ging bedenken om het niet te hoeven doen. Het is niet te vergelijken natuurlijk, de opdrachten zijn van een totaal verschillende orde. Maar de dynamiek is wel vergelijkbaar en de herinnering aan het verhaal van Mozes heeft mij op dat moment absoluut geholpen om, veel sneller dan ik waarschijnlijk anders zou hebben gedaan, te besluiten om de draad van de studie weer op te pakken. Dat was maar goed ook, want ik heb nog hard moeten werken om alles weer op tijd in te halen zodat ik het jaar daarna ordentelijke examen kon doen. Dankzij onder andere dat verhaal over Mozes.

En hoe is God hier nu in aanwezig, vroeg ik me af? Je kunt het gebeuren immers louter menselijk opvatten. Zo werkt het in de psyche, de binnenwereld. Maar die momenten van ‘weten’ dan? Van ‘weten’ dat je aangesproken wordt, uitgenodigd om te kiezen, om een afslag te nemen naar de ene of de andere kant? En dan juist op zo’n moment je zo’n verhaal herinneren? En dat moment dan nooit meer vergeten en nu jaren later kunnen zien dat het een betekenisvolle wending aan mijn leven heeft gegeven? De pioniersplek De Fluisterstille Stem, die 1 juni aanstaande officieel van start gaat, is immers een combinatie van theologie en psychosynthese. Daarvoor moest ik, achteraf bekeken, die studie naar behoren doen en afronden. Zo het geheel overziende kan ik niet anders dan daarin iets herkennen dat mijn eigen regie te boven gaat. Voorzichtig en bescheiden noem ik dat dan maar ‘God’.

Bijbelverhalen als mythen die hun invloed uitoefenen, zelfs op zoiets schijnbaar gerings als het inleveren van een tentamenbriefje, en dan daarin God ontmoeten. Eerlijk gezegd gaat het mijn verstand te boven en tegelijk weet ik dat het zo is. Bewustzijn van God in het dagelijkse leven – dat is dan ook de ondertitel van De Fluisterstille Stem.

 

Toos Wolters

Eén reactie:

  1. Alice Zuidema

    Mooi verwoord Toos! Heel fijn dat je die fluister stille stem destijds gehoord hebt en ook nu nog hoort!
    Mooie foto ook!!!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.