Waarheen?

passageKort geleden had ik het voorrecht de voorstelling Genesis van het Nationale Toneel bij te wonen. Ik had er naar uit gezien, want het leek mij spannend om mee te maken hoe de Bijbelse verhalen, die in de kerk min of meer gemeengoed zijn, op een seculier podium ter sprake gebracht zouden worden.
Nu, het was een indrukwekkend evenement. Het hele verhaal, vanaf de schepping tot aan de dood van Jakob, werd in een 4 ½ uur durende voorstelling tot leven gebracht, vlak voor mijn ogen, alsof ik er bij was. De schepping werd prachtig verbeeld: de dagen met hun verschillende elementen, het paradijs, de man en de vrouw en alle dingen goed.
Maar daarna begon het: het ene drama na het andere voltrok zich. En als een weerkerend refrein klonk telkens het woord: Weg! Tegen Adam en Eva: Weg uit het paradijs! Tegen Kaïn, die zijn broer Abel had vermoord: Weg van voor mijn ogen! Weg!, zei Noach tegen Cham, die de naaktheid van zijn vader had betast terwijl die zijn roes uitsliep. Weg!, klonk het na de spraakverwarring in Babel. ‘En God verstrooide hen over de aarde.’ Weg, weg, weg! En het verhaal van Abraham begint alweer met datzelfde woord: Weg! Ga weg uit Charan, trek weg van hier, begin opnieuw’. En dan is nog Hagar, die weg moet, en Jakob nadat hij Ezau had bedrogen: Weg van je familie!

Een tragische rode draad van voortdurend maar scheiding. Het stemt tot nadenken. Zeker als het zo in je na blijft galmen: Weg, weg, weg! De God van Genesis is er kennelijk één die van bewegen houdt. Niet te lang op dezelfde plaats, altijd onderweg, en als de zaken vast lopen: Weg, en op de een andere manier opnieuw beginnen. Soms is er sprake van terugkomen. Jakob keert terug naar huis, ontmoet zijn broer, maar alles is wel anders geworden. En zo is het ook aan het einde van het verhaal wanneer Jakob Jozef terug vindt. Ook die was weggegaan, als slaaf verkocht door zijn broers. Als vader en zoon elkaar na heel veel jaren weer ontmoeten, is er vreugde, maar ook iets dat niet meer te helen is. Het boek Genesis, het boek van de aartsvaderen van Israël, is zogezien een doorgaand verhaal van menselijke worsteling.

Weg! Waarheen dan?, vroeg ik me af. Het kan toch niet zijn dat het verhaal van God met de mensen beperkt blijft tot een voortdurend vertrek. Er moet toch ook iets zijn van een bestemming, van een doel. Sinds aartsvader Abraham is dat doel het beloofde land. Maar een echte rustige plek vinden in het land Kanaän wil maar niet lukken. Ook vandaag de dag nog niet. Het land van de belofte moet dus ook nog voor iets anders staan. Wat zou dat zijn?

Toevallig of niet kwam mij een artikel over Emmanuel Levinas onder ogen. Over het gelaat van de ander, waarin ook dat van de Ander oplicht. Kan dat ‘weg wezen!’ van de Genesisverhalen misschien worden tot een weg, een doorgang naar de ander, dacht ik ineens. Want waar moet je heen als je wat je dierbaar is, kwijtraakt, als je in de beslommeringen van alledag je God verliest, waar moet je heen als je door niemandsland reist? Uiteindelijk wil je dan toch gevonden worden door iemand die je aankijkt, met mededogen, met liefde. Die je neemt zoals je bent, met al je fouten, die zich voor jou openstelt zodat ook jij weer open gaat voor de ander. Als ik het goed begrijp, noemt de Bijbel dat liefde. Geen zoete liefde, geen goedkope liefde, maar liefde die, sterk als de dood, door het donker heen gaat en het wint van alle haat en nijd. Liefde ook die geleerd moet worden en ingeoefend, want je kunt het niet zomaar.

Het godsbeeld dat zeker in het eerste deel van het toneelstuk wordt opgeroepen is niet erg aantrekkelijk: een god die eist en straft en mensen doodt. Met zo’n god(sbeeld) moeten we maar niet meer op pad, denk ik zo. Maar als er een god is – en ik geloof dat die er is – die mensen kan inspireren tot onvoorwaardelijke liefde en een telkens weer nieuw begin, dan zouden we in de heksenketel van ons bestaan nog wel eens veel kunnen hebben aan mensen die in die god geloven.

dswolters Toos Wolters

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.